МБОУ "Алагарская средняя общеобразовательная школа имени Г. Д. Протодьяконова". Адрес: 678683 село Чыаппара Чурапчинского улуса (района), ул. Протодьяконова, 29. Тел. 8(411-51)28-286. Директор Федорова В. И.

Главная

Программа ЛОУ "Ала5аркаана"

Образовательный лагерь "Исток"

Пришкольный участок "Быйан"

Отряд волонтеров "Сир симэ5э"

Дворовые вожатые "Веселые ребята"

Фотоматериалы

Итоги работы лагеря

Отзывы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                            Ала5арга уэрэтэр-чинчийэр лаа5ыр

Максимова В.Г.
Г.Д. Протодьяконов аатынан Ала5ар орто оскуолатын директоры уерэх чааьыгар солбуйааччы.


   Ала5ар оскуолатыгар быйыл уhус сылын «Исток» диэн уорэтэр- чинчийэр лаа5ыр улэлээтэ. Лаа5ыр биир сурун хайысхата 2008 сылтан М.К.Аммосов аатынан ХИФУ биолого-географическай факультетын химияны, биологияны, географияны уерэтии кафедратын кытта дуогабарынан улэлиир. Лаа5ыр биология уонна химия учуутала буолуохтаах студеннар педагогическай практикаларын барар базаларынан буолар. О5олор кун анаара химия уонна биология предметтэригэр уерэнэллэр, онтон эбиэт кэннэ чинчийэр улэнэн дьарыктаналлар, киэhэ оттугэр оонньууллар, курэхтэhэллэр. Салайааччынан педагогическэй наука кандидата, биолого-географическэй факультет доцена Нахова Наталья Альбертовна улэлиир. Маннайгы сылбытыгар биология учуутала Лугинова С.Г. улэлэспитэ. Кэнники икки сыл биология уонна химия учуутала Оконешникова П.П. улэлээтэ. Быйыл 8 студент кэлэн практикаларын бардылар. Студеннар Чурапчыттан, Нюрбаттан, Булууттэн, Уус-Алдантан уонна Дьокуускай куораттан торуттээхтэр. Лаа5ыр улэлээбит кэмигэр араас интэриэhинэй темаларга чинчийэр улэлэр оноhуллубуттара. Холобур, Саха сирин киин оттугэр уунэр Каяндера тиит ченечегуттэн сыаналаах дигидрокверцетин диэн веществоны ылан республика5а «Инниккигэ хардыы» НПК-5а лауреат буолан, Москва5а уонна Санкт-Петербурга оскуолабыт уерэнээччилэрэ Муся, Айыына Лугиновалар, Ньургустаана Слепцова баран ситиьиилээхтик кыттан кэлбиттэрэ. Салайааччылара биология учуутала Лугинова С.Г. Ол курдук сылтан сыл аайы уэрэтэр темалар элбээн иhэллэр. Олортон кылгастык о5олор улэлэрин кердерер буоллахха маннык.


1. Проблеманы а5албыт лыах. О5олор тиити буортулуур лыах бииhин ууhун уэрэттилэр. Лыах нууччалыы аата чехлоноска диэн эбит. Приморье5а уонна Япония5а ордук тар5аммыт. Лыах сымыыта личинка буолар, онтон куколка5а кубулуйар. Куколкалара маска чехол курдукка ыйанан тураллар. Онтон куhун быстан сиргэ туhэллэр эбит уонна хаар анныгар кыhыны кыстыыллар. Бу лыахтан тыаны эмтииргэ ядохимикаттар наадалар. Эмтиир кэмнэ дьон, суэhу тыа5а хас да кун киириэ суохтаах. Билигин хайдах тыабытын эмтиибит диэн боппуруос турар.


2. Саха сирин уунээйилэрин сыттара. Биhиги Сахабыт Сирин кылгас сайынын билиммэккэ, араас сибэккилэр тыллаллар. Хас сибэкки бэйэтэ ураты сыттаах-сымардаах. Бу сыт эфирнэй арыылар диэн ааттаналлар. Лаа5ыр усулуобуйатыгар о5олор эфирдары арааран ыллылар.


3. Кирпииччэ химическэй састаабын уэрэтии. Айыл5а5а 40-тан тахса туой састааба баар. Хас сир аайы ыаллар кирпииччэ уктэнэн оhох тутталлар. Кирпииччэ тоhо кытаана5а, ултуруйумтуотэ суо5а кини састаабыттан тутулуктаах. Чыаппара туойугар тимир, кальций, карбонат ионнара элбэх баара билиннэ. Кумахтаах кирпииччэ ултуруйумтуо буоларын онорон кордулэр.


4. Унньууланы дьиэ таhыгар ууннэрии. Унньууланы былыр былыргыттан сахалар аска буккуйан сииллэр этэ уонна куртах, оhо5ос ыарыылаах дьону эмтииргэ тутталлара. Бу уунээйи куэл кытыытыгар бадарааннаах сиргэ уунэр. Нууччалыы аата сусак зонтичный. Уунээйи силиргэ5ин туhаналлар. Силиргэ5и куhун эбэтэр саас хомуйаллар. Силиргэх булкадаhыга хойуу кисиэл курдук суспензия, кислота5а да щелочка да суураллыбат эбит. Онон кини киhи иhигэр уларыйбакка оhо5оhу ыраастыыр буолуон сэп. Оскуолабыт таьыгар кыракый экспериментальнай площадка онорон унньууланы олордубуттара ылсыьан уертэ.


5. Нефть хомуйар сорбеннары уэрэтии. Сорбент диэн латынтан «оборуу» диэн тылбаастанар. Нефть кэлинни кэмнэ авария буолан тохтор тубэлтэлэрэ элбээтэ. Саха сирэ сайдан Элуэнэ эрус хотун аннынан нефть турбата ааhар буолла. Онон нефть ыраастыыр проблема биhиэхэ эмиэ тиийэн кэлэр суоллаах. Ол иhин о5олор нефть тохтубутун хайдах ууттан ыраастаан ылыахха сэбун уэрэттилэр. Кинилэр кэруулэринэн - саамай ордук оборумтуо матырыйаалынан сылгы туутэ буолар эбит.


6. Собо балыктан килиэй оноруу. Биhuги Cахабыт сирин куоллэрэ балык арааhынан баай, ордук собо балык дэлэй. Килиэйи ордук сыаналаах балыктартан ылаллар: белуга, хатыыс, стерлядь. Собо балык кыра да буоллар элбэх. О5олор собо туhаныллыбат чаастарыттан: хатырыгыттан, унуо5уттан, хаба5ыттан килиэй ылан кэрдулэр. Ордук унуо5уттан оноhуллар эбит. Килиэй оноруу уhун бириэмэни уонна биир кэм кэрууну эрэйэр. Килиэй хаачыстыбата хайдах температура5а буhарагыттан тутулуктаах эбит.


7. Култэн солох ылыы ньымата. Чыаппара нэhилиэгин олохтоохторо оhоххо уксун маhы тутталлар. Мас кулуттэн былыр сахалар да атын да омуктар солох ылаллара биллэр. Солох диэн нуучалыы аата «щелок» буолар, химическай састаабыгар щелочь баар. Солох кислота5а утары свойствалаах, ол иhин мэлтэк суурадаhына хаhаайыстыбаннай мыла курдук туттуллуон сэп. Солох састаабын сурун веществота - карбонат калия. Солох уутун калий удобрениятын курдук эмиэ туттуохха сэп. О5олор араас ньыманан ылыллыбыт суурадаhыннар солохторун концентрациятын быhаардылар.


8. Нэhилиэк муэттээх уунээйилэрэ. Саха сиригэр муэттээх ынырыаны иитиэххэ, муэт онорор хаhаайыстыбаны тэриниэххэ сэп. Биллэрин курдук ынырыа муэту уунээйилэртэн хомуйар. Муэттээх уунээйилэр ___ кэруннэрин о5олор кэтээн уэрэттилэр. Ханнык уунээйиттэн тэhэ киилэ муэту ылыахха сэбун быhаардылар. Уунээйи кэруннэринэн гербарий онордулар.


9. Сэдэх уунээйилэр. Саха сиригэр сылтан сыл аайы сэдэх уунээйилэри олордуу тар5ана турар. Ол курдук оскуола пришкольнай учаастагар лагинария, огурдыня, кивано, мордодыня диэн со5уруу дойду о5уруотун астарын ууннэрдилэр. Бу уунээйилэри кэтээн кэруу, аhатыы, байыы, уу кутуу улэлэрэ оноhулуннулар. Кэруу-харайыы улэтэ лаа5ыр сезонунан эрэ мунурдаммат.
 

«Быйан» туьунан санаалар
Ала5ар орто оскуолатын 6 кылааьын уерэнээччитэ Мирослав Пахомов.


Мин пришкольнайга 5-с сылбын улэлиибин. Манна улэлээн холбуу ууммут субуокулэни араарарга, кабачогу олордорго, моркуобу, хортуосканы корорго уорэнним. Сарсыарда 9ч са5аланар. Киэьэ уу кутан, сыыс ыраастаан буттэхпитинэ бары оонньуубут. Оонньуурбутун олуьун диэн собулуубут. Сезон са5аланыытыгар уонна бутуутугэр походтуу барабыт. Оонньуубут, аьыыбыт уонна хаартыска5а туьэбит. Мин быйыл бастакы сезонна «Лучший огородник» буолбутум. Онтон «Сэрии буолбатын» диэн уруьуй курэ5эр 2 миэстэ буолбутум. Ырыа курэ5эр «Комус куолас» буоламмын мэтээл ылбытым. Сайын саастыылаахтарбын кытта пришкольнайга улэлиир олус учугэй. Бастакы сезонна Анастасия Андреевна Сивцева салайбыта. Мин уорууну кытта 3 сезонна улэлиибин. Уунээйилэрбит улааппыттар. Укробу, салааты сарсыарда аайы атыылыыбыт. 3-с сезон салайааччыта Варвара Ивановна Попова. Салайааччыларбытын олус собулуубут. Кинилэр олус эйэ5эстэр. Эьиил оссо да улэлиэм этэ.

Ала5ар орто оскуолатын 4 кылааьын уерэнээччитэ
Алгыстаана Тимофеева


Сырылас-сылаас куннэрдээх, серуун ууга чомполоммут кердеех-нардаах сайыммыт ааьан эрэр. Сайынны сынньаланмын туьалаахтык атаараары оскуола пришкольнай учаастагар суруйтарбытым. О5олор 2 сезон устата кербут-харайбыт уунээйилэрин салгыы кердубут. Сезоммут аьыллыытыгар салайааччыбыт Варвара Ивановнаны кытта похокка баран кэлбиппит. Варвара Ивановна кэпсээннэрин, оонньоторун умнубатым буолуо.
Биьиги сурун улэбит – кирээдэлэринэн арахсан уу кутуута, сыыс от ыраастааьына. Ордук лаа5ырбар уопсай оонньуурбун астынным. Уу кута сылдьан бэйэ-бэйэбитин уунан ысыьабыт. Бары тегуруччу туран уерэ-кете «Светофор», «Стоп хлоп-хлоп», «Утки и охотники», «Сантики-фантики» оонньооммут бириэмэбитин билбэккэ хаалабыт.
Мин укуруобу кыьынныга хаьаанан хайдах хатарарга уерэнним, уунээйини син биир кыра о5ону буебэйдиир курдук кердеххе учугэйдик улаатарын биллим. Лаа5ырым сыл аайы бэйэ тула элбэх о5олору тумэригэр ба5арабын. Сайын устата бары биллэрдик улааттыбыт, сынньанныбыт. Аны оскуолабыт аана тэлэччи аьылларын кэтэьэбит.

Ала5ар орто оскуолатын 6 кылааьын уерэнээччитэ
Сааскылаана Пахомова


Мин оскуола о5уруотугар номнуо 5-с сылбын улэлиибин. О5уруот корорбун олус собулуубун онно сылдьан мин элбэххэ, сибэккигэ, о5уруокка уу кутарга, сыыс от ыраастыырга, уорэнэбин. Салааппытын, укроппутун уорэ-кото атыылаан оскуолабытыгар харчы киллэрэбит. Кыьын биьиги ууннэрбит о5уруоппут аьыттан оскуола остолобуойугар араас астары астыыллар. Биьиги сайын аайы улэлээн оскуола5а бэйэбит кылааппытын киллэрэбит. Инникитин оскуолабыт о5уруота ессе улаатыан, улэтэ сайдыан ба5арабын.
 


Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолатын 6 кылааьын уерэнээччитэ Дуня Макарова


Мин Чурапчыттан кэлэн улэлии сылдьабын. Чыаппара лаа5ырын олус себулээтим. Сарсыарда о5уруокка улэлиибит, керебут-истэбит, оттон киэьээ учугэй ба5айытык уерэ-кете оонньуубут. Мин аныгыскы сайын эмиэ Чыаппара оскуолатын лаа5ырыгар сылдьыахпын ба5арабын, олус себулээтим.

Ала5ар орто оскуолатын 4 кылааьын уерэнээччитэ
Уруйдаана Тимофеева


Сайынны уьун сынньалан са5аланна да, тереппуттэри кытта кэлии-барыы, араас хайысхалаах лаа5ырдар аьыллан улэлииллэр.
Оттон мин хас сыл аайы пришкольнайга улэлиирбин ордоробун. О5олор повардарбыт астыыр астарын тото-хана аьыыллар, доруобуйабытын медсестра Вера Николаевна Копырина кэтээн кербутэ. Тереппуттэрбит аспыт арааьын керен сехпуттэрэ.
Эппитин хааммытын бе5ергетен кердеех оонньуулары оонньуубут, эстафеталыыбыт, курэхтэьэбит. Бу оонньуулары салайааччыларбыт В.И. Попова, Г.И. Оконешникова тэрийэн ыыталлар.
Лаа5ыр сал5ыы улэлиэн, салгыы сайдарыгар ба5арабын!

Улэ ветерана, пенсионерка, эбээ Евдокия Васильевна Пахомова.


Мин Мирослав Пахомов эбэтэбин. Сайынны бириэмэ5э о5олорго анаан лаа5ыр улэлиирин олус себулуубун. О5о улэ5э уерэнэр. Уонна улахан киьи керуутугэр сылдьар. Бэйэлэрэ тугу эрэ сатыырга, уунээйини керерге-харайарга уерэнэллэр. Сиэним дьиэбитигэр со5отох буолан о5олору кытта бииргэ алтыьан оонньууруттан, улэ5э уерэнэриттэн уерэбин. Улэ5э барар чааьын чопчу билэр, кэтэьэр. Улэ буттэ5инэ ордубут бириэмэлэригэр оонньуурун себулуур. Ордук поход буоларыттан астынар. Туохха эмэ кыайда5ына кердере охсоору ыксаан кэлэр. Холобур, «Лучший огородник», «Конкурс плакатов ВОВ» уруьуйга 2-с миэстэ, «Комус куолас» диэн бэйэлэрэ онорбут мэтээллэригэр тиксэн уорэн кэлбитэ. Сиэним уордэ5инэ тэннэ уорэбин. Телефонунан дьоммутугар, а5атыгар эрийэн солуммутун кэпсээн уордэбит. Бары о5обут кыра да ситиьиититтэн уорэр дьоммут. Улэ миэстэтин таьааран, о5ону улэ5э уорэтэргититтэн уорэбин эрэ. Махтанабын эйэ5эс салайааччыларга: Анастасия Андреевна Сивцева5а, Варвара Ивановна Попова5а.
Мин бэйэм, Михаил Петрович Макаров салайбыт пришкольнайыгар хас да сыл улэлээн, улэ5э онно уорэммт киьибин.

Тереппут Тимофеева В.А.


Биьиги, тереппуттэр, о5олорбут сайынны сынньаланнарын хайдах, ханна туьалаахтык атааралларын эрдэттэн толкуйдуубут. Оннук биир лаа5ырынан сыл аайы аьыллан ситиьиилээхтик улэлиир оскуолабыт пришкольнай учаастага буолар.Уерэх дьыла тумуктэнээтин кытта сарсыарда аайы лейкалаах, тээпкэлээх о5олор тиэтэйэ-саарайа пришкольнайдарыгар тэбинэллэр.
Ус сайын устата 3 сезонугар сыралаьан ууннэрэллэр, буебэйдииллэр: сиргэ уунэр кытархайдыны астаах моркуобу, куп-куех сэбирдэхтээх элбэх битэмииннээх укуруобу, салааты, минньигэс борщ субуекулэтин.
О5олор кыра эрдэхтэриттэн уунээйини, бэйэ илиитинэн керен-харайан ууннэрдэ5инэ елгем уунууну ылары ситиьэри ейдуу уерэнэллэр, араас саастаах о5олор хабыллалларын быьыытынан о5о коллектив биир тыыныгар уьуйуллар.Бу курдук сылын аайы оскуолабыт пришкольнай учаастага аьыллан элбэх о5о хабыллан сынньаланнарын туьалаахтык атаардыннар.